Sirkülasyon pompası arıza belirtileri: kalorifer neden ısınmaz?

Kalorifer sistemlerinde kazan suyu ısıtır, sirkülasyon pompası ise bu sıcak suyu borular aracılığıyla peteklere taşır ve soğuyan suyu kazana geri getirir. Merkezi sistemli apartmanlarda kazan dairesinde, kombili evlerde ise kombinin içinde bir sirkülasyon pompası bulunur. Kazan ne kadar iyi çalışırsa çalışsın, pompa suyu dolaştıramıyorsa ısı peteklere ulaşmaz.

Sirkülasyon pompası arızaları genellikle soğuk havaların başladığı ilk günlerde, sistem aylarca bekledikten sonra ortaya çıkar. Bu yazıda en yaygın belirtileri, bu belirtilerin arkasındaki olası nedenleri ve kazan dairesinde elektrik ve basınçlı hatlara dokunmadan yapılabilecek kontrolleri anlatıyoruz. Isıtma sistemlerinin genel yapısı için Vikipedi’deki merkezi ısıtma maddesine göz atabilirsiniz.

Güvenlik: Kazan daireleri sıcak yüzeyler, yüksek sıcaklıkta basınçlı su ve elektrik tesisatı barındırır. Kombi ya da kazanın kapağını açmayın; doğalgaz tesisatına kesinlikle müdahale etmeyin. Gaz kokusu alırsanız cihazı kapatın, ortamı havalandırın ve doğalgaz acil hattını arayın.

En yaygın belirtiler

Kazan sıcak, petekler soğuk

En tipik belirti budur. Kazanın termometresi yüksek sıcaklık gösterir, kazana yakın borular sıcaktır, ama petekler ısınmaz ya da yalnızca kazana yakın daireler ısınır. Bu durum pompanın hiç çalışmadığını ya da yetersiz debi verdiğini düşündürür.

Pompadan uğultu geliyor ama su dolaşmıyor

Motorun elektrik aldığı hâlde milin dönmediği durumlarda pompadan sürekli bir uğultu ya da vızıltı duyulur. Genellikle yaz boyunca bekleyen pompalarda kireç ve tortu nedeniyle rotorun yapışması sonucu görülür. Bu duruma sirkülasyon pompası sıkıştı yazımızda ayrıntılı olarak değindik.

Gürültü, tıkırtı ve titreşim

Pompadan gelen metalik tıkırtılar yatak aşınmasına, hışırtı ve çakıl sesi sistemde hava bulunmasına ya da kavitasyona işaret edebilir. Borularda ve peteklerde su sesi, “şırıltı” duyulması da sistemde hava olduğunu gösterir. Hava, pompanın verimini düşürür ve uzun vadede pompaya zarar verebilir.

Kazanın sık kapanıp açılması

Su yeterince dolaşmadığında kazandaki su hızla ısınır, kazan termostatı devreye girerek brülörü kapatır. Kısa süre sonra su soğuyunca brülör yeniden yanar. Bu sık açılıp kapanma, kazanın verimsiz çalışmasına ve bazı durumlarda aşırı ısınma emniyetinin devreye girmesine yol açar.

Pompa gövdesinden su sızması

Pompanın bağlantı rakorlarından ya da gövdesinden su sızıyorsa conta veya sızdırmazlık elemanları yıpranmış olabilir. Sızıntı küçük olsa bile motor tarafına ulaşırsa elektrik arızasına yol açabilir.

Sigortanın atması

Pompa çalıştırıldığında sigorta ya da kaçak akım rölesi atıyorsa motor sargısında veya kablolamada bir sorun olabilir. Bu durumda tekrar tekrar sigorta kaldırmak yerine bir elektrik ya da pompa ustasının ölçüm yapması gerekir.

Belirtilerin arkasındaki olası nedenler

• Rotor sıkışması: Kireç, pas ve tortu, rotor ile gövde arasında birikerek dönmeyi engeller.
• Kondansatör arızası: Tek fazlı pompalarda kondansatör zayıflarsa motor kalkamaz ve uğuldar.
• Sistemde hava: Dolum sonrası ya da uzun bekleme sonrası sistemde kalan hava pompanın suyu taşımasını engeller.
• Düşük sistem basıncı: Kapalı devre sistemlerde dolum basıncı düşükse pompa emiş tarafında yeterli su bulamaz.
• Kapalı vana ya da tıkalı pislik tutucu: Bakım sırasında kapatılıp açılmayan bir vana ya da tortuyla dolmuş bir pislik tutucu akışı keser.
• Yanlış hız ya da ayar: Kademeli ya da elektronik kontrollü pompalarda hız ayarı binanın ihtiyacının altında seçilmiş olabilir.
• Yatak aşınması: Yaşlı pompalarda yataklar aşınır, ses artar ve verim düşer.
• Motor sargısının yanması: Uzun süre sıkışık hâlde enerji almış bir motorda sargı yanabilir.

Kazan dairesinde güvenli kontroller

Aşağıdaki kontroller cihaz kapaklarını açmadan ve elektrik ya da gaz tesisatına dokunmadan yapılabilir:

1. Pompanın çalışıp çalışmadığını dinleyin. Pompa gövdesine yaklaşarak hafif bir uğultu ya da titreşim olup olmadığına bakın. Gövde çok sıcak olabilir; çıplak elle uzun süre dokunmayın.
2. Sistem basıncını okuyun. Kazan ya da kombi üzerindeki manometrede basıncın kullanım kılavuzunda belirtilen aralıkta olup olmadığına bakın.
3. Vanaların açık olduğundan emin olun. Pompanın giriş ve çıkış vanaları ile ana gidiş-dönüş vanalarının konumlarını kontrol edin.
4. Pompa üzerindeki göstergelere bakın. Elektronik pompalarda arıza ışıkları ya da ekran kodları bulunur. Bunları not edip kılavuzdan anlamını kontrol edin.
5. Sızıntı arayın. Pompa çevresinde, zeminde ve rakorlarda su izi ya da kireç birikintisi olup olmadığına bakın.
6. Sorunun kapsamını belirleyin. Isınmama tüm binada mı, belirli katlarda mı, yoksa tek bir dairede mi görülüyor? Tek dairede sorun varsa petek vanaları ve havası da kontrol edilmelidir.

Isıtma sezonu öncesi kısa bir kontrol listesi

Sirkülasyon pompası arızalarının büyük bölümü sezonun ilk soğuk gününde fark edilir; o gün usta bulmak da genellikle en zor gündür. Sonbaharın başında, hava henüz ılıkken yapılacak birkaç basit kontrol bu sürprizi azaltır:

• Sistemi kısa bir süre çalıştırıp pompanın sessiz ve titreşimsiz döndüğünü gözlemlemek
• Sistem basıncını kılavuzdaki aralıkla karşılaştırmak ve gerekiyorsa dolumu servise yaptırmak
• Kazan dairesindeki vanaların yaz bakımından sonra açık konumda bırakıldığını teyit etmek
• Pislik tutucuların temizlenip temizlenmediğini görevliye sormak
• Yedek pompası olan binalarda her iki pompanın da çalıştırılıp denenmesini sağlamak
• Pompa çevresinde yaz boyunca oluşmuş sızıntı ve kireç izlerini kontrol etmek

Bu kontroller pompanın kapağını açmayı gerektirmez ve çoğu bina görevlisi tarafından rahatlıkla yapılabilir. Bir sorun fark edilirse servis için hâlâ zaman vardır.

Kombi ile merkezi sistem arasındaki fark

Kombilerde sirkülasyon pompası cihazın içindedir ve kombinin elektronik kartı tarafından yönetilir. Pompa arızası genellikle kombinin ekranında bir hata kodu olarak görünür. Bu durumda cihaz kapağını açmadan kombinin servisini aramak en doğru yoldur. Merkezi sistemlerde ise pompa kazan dairesinde ayrı bir ünite olarak bulunur ve çoğu binada birden fazla pompa yedekli şekilde çalışır. Yedek pompa varsa yöneticinin ya da kaloriferci görevlinin pompalar arasında geçiş yapması, ısınmanın geçici olarak sağlanmasına yardımcı olabilir.

Ustaya iletilecek bilgiler

Merkezi sistemli bir binada usta ya da servis ilk görüşmede genellikle binanın daire sayısını, kazanın yakıt tipini ve kapasitesini, pompanın marka ve model bilgisini sorar. Pompa etiketinin ve kazan dairesinin genel bir fotoğrafını hazırlamak bu süreci kısaltır. Isınmama sorununun hangi katlarda yoğunlaştığı, sorunun ne zaman başladığı ve son bakımın ne zaman yapıldığı da önemli bilgilerdir.

Elektronik pompalarda ekranda görülen kodu, mekanik pompalarda ise varsa hız kademesinin hangi konumda olduğunu not edin. Bu ayrıntılar, ustanın yanında doğru yedek parçayı getirmesine yardımcı olur.

Tamir mi, değişim mi?

Sıkışmış bir rotorun kurtarılması, kondansatör değişimi ya da sistemin havasının alınması çoğu zaman pompayı yeniden çalışır hâle getirir. Yatakları aşınmış, sargısı yanmış ya da gövdesi kireçle dolmuş yaşlı pompalarda ise yenileme daha mantıklı olabilir. Yeni pompa seçerken binanın ısı ihtiyacına uygun debi ve basma yüksekliği dikkate alınmalıdır. Motor sargısı konusunda karar verirken motor sarımı mı yeni motor mu yazımız yardımcı olabilir.

Sık sorulan sorular

Sirkülasyon pompası arızalıyken kazanı çalıştırmak tehlikeli midir?

Su dolaşmadığında kazandaki su hızla ısınır. Modern kazanlarda aşırı ısınma emniyetleri bulunur, ancak arızalı pompa ile uzun süre çalışmak kazan ve tesisat için uygun değildir. Pompa arızasından şüpheleniyorsanız kazanı kapatıp bir uzmana danışmanız önerilir.

Pompa yaz boyunca çalışmadıysa kışın sorun çıkarır mı?

Uzun süre çalışmayan pompalarda kireç ve tortu rotoru yapıştırabilir. Bu yüzden bazı pompalarda ve kombilerde belirli aralıklarla pompayı kısa süre çalıştıran koruma işlevleri bulunur. Sezon başında sistemin bir uzman tarafından kontrol edilmesi bu riski azaltır.

Peteklerin havasını almak pompa sorununu çözer mi?

Sorun sistemdeki havadan kaynaklanıyorsa evet, ısınma belirgin şekilde düzelebilir. Ancak hava alındıktan sonra sistem basıncının düştüğünü unutmayın; basınç kılavuzdaki aralığa getirilmelidir. Pompa hiç dönmüyorsa hava almak tek başına yeterli olmaz.

Elektronik sirkülasyon pompası arıza kodlarını nereden öğrenebilirim?

Arıza kodlarının anlamı pompanın kullanım kılavuzunda yer alır. Kılavuz kaybolduysa pompa etiketindeki model bilgisiyle üreticinin internet sitesinden belgeye ulaşılabilir. Kodun anlamını öğrendikten sonra müdahaleyi bir uzmana bırakmanız önerilir.

Pompa çalışıyor ama üst katlar ısınmıyorsa neden olabilir?

Pompanın basma yüksekliği binaya göre yetersiz kalmış, hız kademesi düşük seçilmiş ya da üst kat hatlarında hava birikmiş olabilir. Dengeleme vanalarının yanlış ayarlanması da suyun alt katlarda kısa devre yaparak üst katlara yeterince ulaşmamasına yol açar. Bu durumda pompanın yanı sıra tesisatın dengelenmesi de değerlendirilmelidir. Üst katlardaki peteklerin havasının alınması çoğu zaman ilk ve en kolay adımdır.

Sirkülasyon pompası için ücretsiz teklif formunu doldurabilir ya da belirtileri arıza teşhis sihirbazı ile adım adım değerlendirebilirsiniz.