Hidrofor tank ön basıncı kaç bar olmalı?

Hidrofor setlerinde pompanın yanında duran, genellikle mavi, kırmızı ya da beyaz boyalı silindir şeklindeki depo, genleşme tankı ya da basınç tankı olarak adlandırılır. İçinde lastik bir membran ya da balon bulunur. Membranın bir tarafında su, diğer tarafında basınçlı hava vardır. Pompa çalıştığında su tanka dolar ve havayı sıkıştırır; pompa durduğunda sıkışan hava suyu tesisata iterek küçük tüketimlerin pompa çalışmadan karşılanmasını sağlar.

Tankın doğru çalışması için hava tarafının belirli bir basınçta olması gerekir. Buna ön basınç ya da ön şarj basıncı denir. Ön basınç yanlışsa tank işlevini yapamaz, pompa kısa aralıklarla sürekli çalışıp durur. Bu yazıda ön basıncın neden önemli olduğunu, genel kabul gören ayar mantığını ve ölçümün nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

Ön basınç neden önemlidir?

Tanka giren su miktarı, havanın ne kadar sıkışabildiğine bağlıdır. Ön basınç çok yüksekse pompa devreye girdiğinde tanktaki hava suyu dışarı itmiş, tank neredeyse boş kalmış olur; tank işe yaramaz. Ön basınç çok düşükse tank suyla fazla dolar, membran gereğinden fazla gerilir ve pompa durduktan sonra tank tesisatı yeterince besleyemez. Her iki durumda da pompa sık sık çalışıp durur.

Pompanın kısa aralıklarla çalışıp durmasına teknik dilde “kısa çevrim” denir. Kısa çevrim motorun her kalkışta yüksek akım çekmesi nedeniyle ısınmasına, şalter kontaklarının hızla yıpranmasına ve tesisatta basınç dalgalanmalarına yol açar. Uzun vadede pompanın ve şalterin ömrünü belirgin şekilde kısaltır.

Kaç bar olmalı? Genel kural

Yaygın uygulamada tank ön basıncı, basınç şalterinin devreye girme basıncının yaklaşık 0,2–0,3 bar altında ayarlanır. Örneğin pompa 2,5 barda devreye giriyorsa ön basınç 2,2–2,3 bar civarında tutulur. Bu fark, pompa devreye girdiği anda tankta hâlâ az miktarda su bulunmasını ve membranın tank gövdesine yapışmamasını sağlar.

Bu bir genel yönlendirmedir. Bazı üreticiler farklı oranlar ya da değerler önerebilir; özellikle elektronik basınç kontrol cihazı ya da frekans invertörü kullanılan sistemlerde öneriler değişebilir. Tankın ve pompanın kullanım kılavuzunda belirtilen değer her zaman önceliklidir. Tank üzerindeki etikette yazan en yüksek çalışma basıncının da aşılmaması gerekir.

Kendi değerinizi hızlıca hesaplamak için arıza teşhis sayfamızdaki ön basınç yardımcısını kullanabilirsiniz. Devreye girme basıncının nereden okunduğunu bilmiyorsanız önce basınç şalteri ayarı yazımıza göz atın.

Ön basınç nasıl ölçülür?

Ön basınç ölçümü, tankta su basıncı yokken yapılmalıdır. Sistem basınç altındayken ölçülen değer, havanın değil o anki su basıncının değeridir ve yanıltıcıdır. Ölçüm genellikle şu sırayla yapılır:

1. Pompanın elektriğini kesin. Sigortayı kapatın; pompanın kendiliğinden devreye girmesini önleyin.
2. Sistemin basıncını boşaltın. Tanka en yakın musluğu açın ve su akışı tamamen bitene kadar bekleyin. Manometre sıfırı göstermelidir.
3. Tank vanası varsa tankı tesisattan ayırın. Bazı setlerde tank ile tesisat arasında bir vana bulunur. Bu durumda tankın su tarafını boşaltmak için ayrıca bir tahliye noktası gerekebilir.
4. Hava supabının kapağını açın. Tankın üst ya da yan tarafında, araç lastiklerindekine benzer bir hava supabı bulunur.
5. Lastik basınç ölçeriyle ölçün. Hassas bir dijital ya da ibreli lastik basınç ölçer kullanın. Okunan değer, tankın ön basıncıdır.
6. Gerekirse hava ekleyin ya da boşaltın. Bir hava pompası ya da kompresörle küçük adımlarla hava eklenir; fazla basınç supabın iğnesine bastırılarak azaltılır. Her adımdan sonra yeniden ölçülür.
7. Kapağı kapatıp sistemi devreye alın. Musluğu kapatın, elektriği verin ve pompanın birkaç çevrimini manometreden izleyin.

Supaba bastırdığınızda hava yerine su geliyorsa tankın membranı büyük olasılıkla yırtılmıştır. Bu durumda hava eklemek sorunu çözmez; membran ya da tank değişimi gerekir.

Ölçümde sık yapılan hatalar

Ön basınç ayarında en sık yapılan hata, sistemi boşaltmadan ölçüm yapmaktır. İkinci yaygın hata, ucuz ve kalibrasyonu bozuk bir ölçer kullanmaktır; 0,2–0,3 bar gibi küçük farkların önemli olduğu bir ayarda ölçerin doğruluğu belirleyicidir. Üçüncü hata ise hava eklerken büyük adımlarla ilerleyip hedef değeri aşmaktır. Fazla basıncı boşaltmak mümkün olsa da her müdahalede supabın iğnesinden az miktarda hava kaçabileceğini unutmayın.

Supap kapağının takılmadan bırakılması da gözden kaçan bir ayrıntıdır. Kapak, supabın içine toz ve nem girmesini önler; iğnenin zamanla kaçırmasına karşı ikinci bir engel oluşturur. Ölçüm bittikten sonra supabın çevresine sabunlu su sürüp kabarcık oluşup oluşmadığına bakmak, küçük hava kaçaklarını fark etmenin pratik bir yoludur.

Membran arızasının belirtileri

Tankın membranı zamanla yorulur, çatlar ya da yırtılır. Özellikle uzun süre yanlış ön basınçla çalışan tanklarda bu daha erken olur. Şu belirtiler membran sorununu düşündürür:

• Hava supabından su gelmesi
• Ön basınç ayarlandıktan kısa süre sonra yeniden düşmesi
• Tankın tamamen suyla dolmuş gibi ağır olması ve üst kısmına vurulduğunda tok bir ses vermesi
• Pompanın birkaç saniye arayla çalışıp durması
• Musluk açıldığı anda pompanın hemen devreye girmesi

Değiştirilebilir membranlı tanklarda yalnızca balonun yenilenmesi mümkündür. Sabit membranlı tanklarda ise tankın tamamı değiştirilir. Hangisinin uygun olduğu tankın yapısına ve yaşına bağlıdır.

Ön basıncı ne sıklıkla kontrol etmeli?

Tanktaki hava, en sağlam membranda bile zamanla çok yavaş şekilde azalabilir. Bu yüzden ön basıncın yılda en az bir kez kontrol edilmesi iyi bir alışkanlıktır. Pompada kısa çevrim fark ettiğinizde, basınç şalterinin ayarı değiştirildiğinde ya da tank yeni takıldığında da kontrol yapılmalıdır. Yeni tanklar fabrikadan belirli bir ön basınçla gelir; ancak bu değer sizin şalter ayarınıza uymayabilir.

Tank boyutu da önemlidir

Ön basınç doğru olsa bile tank binaya göre küçük seçilmişse pompa yine sık çalışır. Tankın hacmi; pompanın debisi, şalterdeki fark basıncı ve pompanın saatte izin verilen kalkış sayısı dikkate alınarak seçilir. Daire sayısı artmış ya da pompa daha güçlü bir modelle değiştirilmiş binalarda tank hacminin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Bu hesap bir ustanın ya da mühendisin işidir.

Kalorifer genleşme tankıyla karıştırmayın

Kazan dairelerinde ve kombilerde de genleşme tankları bulunur ve dışarıdan bakıldığında hidrofor tankına çok benzer. Ancak bu tankların görevi farklıdır: ısınan suyun genleşmesini karşılarlar ve ön basınçları ısıtma sisteminin dolum basıncına göre belirlenir. Hidrofor tankı için verilen kural ısıtma tankları için geçerli değildir. Kazan dairesindeki bir tankın ön basıncına müdahale etmeden önce mutlaka kazan ya da kombi kılavuzuna bakılmalı ve işlem ilgili servis tarafından yapılmalıdır. İçme suyu hattında kullanılan tankların da içme suyuna uygun malzemeden üretilmiş olması gerekir; bu nedenle iki tank türü birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Kısa çevrimin diğer nedenleri

Pompanın sık çalışıp durmasının tek nedeni tank değildir. Tesisattaki küçük bir kaçak, kaçıran bir çek valf ya da çok dar ayarlanmış bir fark basıncı da benzer belirtiler verir. Tankı ayarladığınız hâlde sorun devam ediyorsa hidrofor sürekli çalışıyor yazımızdaki kontrolleri de uygulayın. Pompa sistemlerinin genel yapısı hakkında temel bilgi için Vikipedi’deki pompa maddesine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Tank ön basıncını sistem basınç altındayken ölçebilir miyim?

Hayır. Sistemde su basıncı varken supaptan ölçülen değer, membranın öbür tarafındaki su basıncına eşit olur ve gerçek ön basıncı göstermez. Ölçümden önce elektrik kesilmeli ve tesisattaki basınç tamamen boşaltılmalıdır.

Ön basıncı devreye girme basıncına eşit ayarlasam ne olur?

Pompa devreye girdiğinde tank tamamen boşalmış olur ve membran tank gövdesine dayanabilir. Bu, membranın daha hızlı yıpranmasına yol açabilir. Bu nedenle genellikle biraz daha düşük bir değer tercih edilir; yine de üreticinin önerisi esastır.

Tanka hava basmak için kompresör şart mı?

Küçük tanklarda bisiklet ya da araç için kullanılan ayaklı pompalar yeterli olabilir. Önemli olan, basıncı küçük adımlarla eklemek ve her adımda doğru bir ölçerle kontrol etmektir. Tankın etiketindeki en yüksek basınç hiçbir zaman aşılmamalıdır.

Supaptan su geliyorsa tankı kullanmaya devam edebilir miyim?

Membranı yırtılmış bir tank genleşme görevini yapamaz ve pompa sürekli kısa çevrime girer. Kısa süreli kullanım mümkün olsa da pompa ve şalterin hızla yıpranmaması için membranın ya da tankın en kısa sürede yenilenmesi önerilir.

Ön basınç ayarlandıktan sonra pompa hâlâ sık çalışıyorsa sorun nerede olabilir?

Tankın hacmi binaya göre küçük olabilir, tesisatta küçük bir kaçak bulunabilir ya da basınç şalterindeki fark çok dar ayarlanmış olabilir. Çek valfin kaçırması da pompa durduktan hemen sonra basıncın düşmesine yol açar. Bu noktalar tek tek kontrol edilmeden yeni tank almak çoğu zaman sonucu değiştirmez.

Tank kontrolü ya da membran değişimi için teklif formunu doldurarak bölgenizdeki ustalardan teklif isteyebilirsiniz.