Hidrofor basınç yapmıyor: su neden zayıf gelir?

“Hidrofor çalışıyor ama su gelmiyor” ya da “duşta basınç yok” şikâyeti, pompanın sürekli çalışmasından farklı bir sorundur. Burada motor dönüyor, ses geliyor, ancak tesisata istenen basınç verilemiyor. Sonuç; üst katlarda zayıf akan musluklar, şofben ya da kombinin sıcak suyu ateşlememesi, çamaşır makinesinin su alamaması gibi günlük sıkıntılardır.

Basınç sorunu çoğu zaman pompanın “yetersiz” olduğu düşüncesiyle yeni pompa almaya götürür. Oysa birçok vakada neden emiş tarafındaki bir kaçak, tıkanmış bir filtre ya da yanlış ayarlanmış bir şalterdir. Bu yazıda olası nedenleri en basitten en karmaşığa doğru sıralıyoruz.

Önce sorunu tanımlayın

Doğru teşhis için sorunun nasıl göründüğünü netleştirmek gerekir. Kendinize şu soruları sorun:

• Basınç tüm dairelerde mi düşük, yoksa yalnızca üst katlarda mı?
• Sorun aniden mi başladı, yoksa aylar içinde mi kötüleşti?
• Pompa çalışırken manometrede kaç bar okunuyor?
• Basınç ilk birkaç saniye iyi olup sonra mı düşüyor?
• Pompanın sesi değişti mi; daha yüksek ya da hırıltılı mı?

Tek bir dairede sorun varsa neden genellikle o dairenin tesisatı, armatür filtresi ya da basınç düşürücüsüdür. Tüm binada sorun varsa pompa ve emiş tarafına bakılır.

Basınç kaybının olası nedenleri

Emiş hattında hava ve kaçıran dip klapesi

Pompa depodan ya da kuyudan emiş yapıyorsa emiş hattındaki en küçük hava kaçağı bile basıncı belirgin şekilde düşürür. Emiş borusundaki gevşek bir rakor, çatlamış bir dirsek ya da hava alan bir conta, pompanın su yerine köpüklü bir karışım basmasına neden olur. Dip klapesi kaçırıyorsa pompa her duruşta emiş hattını boşaltır ve yeniden çalışırken bir süre boşa döner.

Tıkalı süzgeç, filtre ve emiş ağzı

Depo dibinde biriken tortu, emiş ağzındaki süzgeci ya da pompa öncesindeki filtreyi zamanla tıkar. Filtre kartuşu uzun süre değiştirilmemişse pompa yeterli suyu alamaz. Bu sorun özellikle tortulu şebeke suyu kullanılan binalarda yaygındır.

Emiş yüksekliği ve depo seviyesi

Yüzey pompaları, suyu belirli bir derinlikten yukarı çekebilir. Bu sınır atmosfer basıncına bağlıdır ve rakım arttıkça azalır. Ankara, Erzurum ya da Sivas gibi yüksek rakımlı şehirlerde aynı pompa, deniz seviyesindeki bir şehre göre daha az emiş yüksekliğine sahiptir. Depo seviyesi düştükçe ya da pompa depodan daha yukarıya taşındığında pompa sınırına yaklaşır ve basınç düşer. Sınır aşıldığında kavitasyon adı verilen ve çakıl taşı sesine benzeyen bir ses duyulabilir; bu durum çarka zarar verir.

Çark aşınması ve tıkanması

Çok kademeli pompalarda her kademe basınca bir miktar katkı yapar. Çarklardan biri aşınmış, kırılmış ya da tortuyla tıkanmışsa pompanın ürettiği basınç belirgin şekilde düşer. Bu genellikle aylar içinde yavaş gelişir ve bazen pompanın ses düzeyi de artar.

Üç fazlı pompada ters dönüş

Sanayi tipi ya da büyük bina pompalarında motor üç fazla çalışıyorsa ve elektrik panosunda bir değişiklik yapıldıysa motorun ters dönmesi mümkündür. Ters dönen santrifüj pompa yine su basar ama basıncı ve debisi çok düşüktür. Bu durum yalnızca bir elektrik tesisatçısının faz sırasını kontrol etmesiyle düzeltilir; kendi başınıza bağlantıya müdahale etmeyin.

Zayıflamış kondansatör

Tek fazlı pompalarda motorun kalkışı ve çalışması için kondansatör kullanılır. Kondansatör zayıfladığında motor tam devre çıkamayabilir; pompa döner ama basınç düşük kalır, motor da normalden fazla ısınır. Kondansatör değişimi basit görünse de elektrik kesildikten sonra bile yük tutabildiği için bir ustaya bırakılmalıdır.

Basınç şalteri ve tank ayarı

Şalterin kesme değeri gereğinden düşük ayarlanmışsa pompa erken durur ve üst katlara yeterli basınç gitmez. Basınç şalterinin nasıl çalıştığını ve ayarların ne anlama geldiğini hidrofor basınç şalteri ayarı yazımızda anlattık. Genleşme tankının ön basıncı da sistemin dengeli çalışmasında rol oynar.

Kaba bir hesap: kaç bar gerekir?

Tesisatın ihtiyaç duyduğu basınç, en üst kattaki musluğun pompaya göre yüksekliği ile o musluktan istenen çıkış basıncının toplamına ve boru kayıplarına bağlıdır. Yaklaşık olarak her 10 metre yükseklik farkı 1 bar basınç kaybı demektir. Örneğin pompadan 15 metre yukarıdaki bir dairede iyi bir duş için, boru kayıpları hariç, pompa çıkışında en az 2,5–3 bar civarı basınç gerekir. Kesin değer tesisata göre değişeceği için bu hesap yalnızca fikir vermek içindir.

Yalnızca bir dairede basınç düşükse

Binadaki diğer dairelerde su normal akarken tek bir dairede basınç zayıfsa sorunu pompa odasında aramak çoğu zaman sonuç vermez. Daire girişindeki vana tam açılmamış olabilir; bazı binalarda daire girişlerine takılan basınç düşürücü ya da su filtresi zamanla tıkanır. Eski galvaniz borularda iç yüzeydeki pas ve kireç birikimi boru çapını daraltır ve özellikle uzak musluklarda akışı belirgin şekilde azaltır.

Kombi ya da şofbenin sıcak suyu geç ateşlemesi, soğuk suya göre sıcak suyun daha zayıf akması da cihazın kendi su filtresinin ya da eşanjörünün kireçlendiğini gösterebilir. Bu durumda pompa ustasından önce cihazın servisine danışmak daha doğru olur.

Güvenli kontroller

1. Pompa giriş ve çıkış vanalarının tam açık olduğunu doğrulayın.
2. Varsa pompa öncesindeki tortu filtresinin kirlenip kirlenmediğine bakın; kartuş değişimi için önce vanaları kapatıp basıncı boşaltın.
3. Depodaki su seviyesini kontrol edin; çok düşükse pompanın elektriğini kesin.
4. Pompa çalışırken ve dururken manometre değerlerini not edin.
5. Musluk uçlarındaki perlatörlerin kireçle tıkanıp tıkanmadığına bakın; tek dairede görülen düşük basınçta sık rastlanan nedendir.

Pompanın gövdesini, şalter kapağını ya da klemens kutusunu elektrik kesilmeden açmayın. Basınçlı bir hattı sökmeden önce vanaları kapatıp basıncı boşaltın.

Usta neye bakar?

Usta genellikle pompanın kapalı vana karşısında ulaştığı basıncı ölçerek pompanın sağlığını değerlendirir. Pompa etiketindeki değerlere yakın bir basınç üretiyorsa sorun emişte, tesisatta ya da ayarlardadır. Değer belirgin şekilde düşükse pompa açılır ve çark, difüzör, salmastra ile aşınma halkaları kontrol edilir. Aynı zamanda motorun akım değerleri ve dönüş yönü ölçülür.

Bazı durumlarda sorun pompanın kendisinde değil, pompanın binaya göre küçük seçilmiş olmasındadır. Bina sonradan kat almış, daire sayısı artmış ya da tesisat değişmişse pompanın yeniden boyutlandırılması gerekebilir. Bu kararı vermeden önce tamir mi yeni pompa mı karşılaştırmamıza göz atabilirsiniz.

Basınç kaybını önlemek için düzenli bakım

Basınç sorunlarının bir kısmı küçük bakımlarla önlenebilir. Depo yılda en az bir kez temizlenip dipte biriken tortu alınırsa emiş süzgeci daha geç tıkanır. Pompa öncesindeki filtrenin kartuşu, suyun bulanıklığına göre belirli aralıklarla değiştirilmelidir. Genleşme tankının ön basıncını yılda bir kez ölçtürmek, şalterin ve pompanın dengeli çalışmasına yardımcı olur.

Pompa odasının kuru ve havalandırılmış olması, motorun ve elektrik bileşenlerinin ömrünü uzatır. Kış aylarında donma riski olan bodrum ve depo odalarında açıkta kalan boruların yalıtılması, çatlak ve kaçakların önüne geçer. Bakım sırasında manometre değerlerini bir deftere ya da telefonunuza not etmek, ileride basınç düştüğünde karşılaştırma yapmanızı kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Hidrofor yeni olmasına rağmen basınç yapmıyorsa ne düşünmeliyim?

Yeni pompalarda en sık neden emiş hattındaki hava kaçağı, pompanın ilk çalıştırmada suyla doldurulmaması ya da pompanın binaya göre küçük seçilmesidir. Üç fazlı modellerde ters dönüş de mümkündür. Montajı yapan ustanın bu noktaları kontrol etmesi gerekir.

Üst katlarda basınç yoksa ikinci bir pompa eklemek çözüm olur mu?

Her zaman değil. Önce mevcut pompanın sağlıklı çalışıp çalışmadığı ve tesisatın darlık yapıp yapmadığı anlaşılmalıdır. Gereksiz yere ikinci pompa eklemek, basınç dalgalanmalarına ve tesisat sorunlarına yol açabilir.

Basınç sabah iyi, akşam kötü oluyorsa neden olabilir?

Akşam saatlerinde binadaki tüketim artar ve pompa gerçek kapasitesini gösterir. Basınç yalnızca yoğun saatlerde düşüyorsa pompa sınırında çalışıyor, emiş hattı yetersiz ya da depo dolum hızı tüketime yetişmiyor olabilir.

Şebeke basıncı yüksekken hidrofora gerek var mı?

Şebeke basıncı tüm katlara yetiyorsa bazı binalarda hidrofor yalnızca kesinti ya da düşük basınç saatlerinde devreye girer. Şebeke basıncının bölgeden bölgeye ve saatten saate değiştiğini unutmayın; ilgili su idaresi bölgenizin değerleri hakkında bilgi verebilir.

Pompadan çakıl taşı sesi geliyorsa ne yapmalıyım?

Bu ses çoğunlukla kavitasyonun ya da pompanın hava yutmasının işaretidir. Depo seviyesini kontrol edin, emiş vanasının tam açık olduğundan emin olun ve ses devam ediyorsa pompayı uzun süre çalıştırmayın. Kavitasyon çark yüzeyinde zamanla oyuklar açar ve pompanın basıncını kalıcı olarak düşürebilir. Emiş hattının çapı, uzunluğu ve dirsek sayısı da bu sorunda rol oynar; usta bu hattı da ölçerek değerlendirir. Uzun ve dar bir emiş hattı, aynı pompanın farklı bir binada sorunsuz çalışırken sizin binanızda zorlanmasına yol açabilir.

Basınç sorununu çözemediyseniz teklif formunu doldurarak bölgenizdeki pompa ustalarından görüş isteyebilirsiniz.