Hidrofor sürekli çalışıyor, durmuyor: nedenleri ve yapılacaklar

Gece herkes uyurken bodrumdan gelen hidrofor sesi, apartmanlarda ve müstakil evlerde en sık duyulan pompa şikâyetidir. Normalde hidrofor, tesisattaki basınç belirli bir değerin altına indiğinde devreye girer, ayarlanan üst değere ulaşınca durur. Musluklar kapalı olduğu hâlde motor durmuyorsa sistem ya o üst değere ulaşamıyor ya da ulaştığı basıncı koruyamıyor demektir.

Bu yazıda sürekli çalışan hidroforun en yaygın nedenlerini, elektrik tesisatına dokunmadan yapabileceğiniz kontrolleri ve usta çağırdığınızda işi hızlandıracak bilgileri sırayla anlatıyoruz. Amacımız tamiri size yaptırmak değil; sorunu doğru tarif etmenize ve gereksiz parça değişiminden kaçınmanıza yardımcı olmak.

Hidrofor neden durmadan çalışır?

Hidroforun durması için basınç şalterinin kesme (üst) değerine ulaşılması gerekir. Bu değere ulaşılamamasının ya da ulaşıldıktan hemen sonra basıncın düşmesinin birkaç tipik nedeni vardır.

1. Tesisatta görünmeyen su kaçağı

En sık rastlanan neden budur. Bir dairede sızdıran klozet rezervuarı, damlatan bir musluk, çatlamış bir boru ya da bahçe sulama hattındaki kaçak, pompanın sürekli su basmasına yol açar. Rezervuar şamandırası ya da iç takımı arızalandığında su sessizce klozete akar ve hidrofor bunu bir tüketim gibi algılar. Kaçak küçükse pompa sık sık devreye girip çıkar; büyükse hiç durmaz.

2. Emiş tarafında hava alma

Depodan su çeken pompalarda emiş borusu, bağlantı rakorları ya da dip klapesi hava alıyorsa pompa su yerine hava ve su karışımı basar. Bu durumda basınç yükselemez, pompa sesi değişir ve çoğu zaman manometre ibresi titrer. Kaçıran bir dip klapesi ya da çek valf, pompa durduğunda suyun depoya geri kaçmasına ve bir sonraki çalışmada pompanın yeniden hava yutmasına neden olur.

3. Depoda su azlığı

Şebeke kesintisinden sonra depo boşalmışsa ya da depo dolum şamandırası arızalıysa pompa susuz kalır. Kuru çalışma koruması olmayan sistemlerde motor çalışmaya devam eder, basınç oluşmaz. Bu durum dakikalar içinde mekanik salmastraya ve çarka zarar verebilir.

4. Aşınmış çark ve iç parçalar

Yıllar içinde, özellikle tortulu ya da kumlu suyla çalışan pompalarda çark, difüzör ve aşınma halkaları yıpranır. Pompa yine döner ama eski basıncı üretemez. Şalterin kesme değeri değişmediği için pompa o değere bir türlü ulaşamaz ve durmaz. Bu, “eskiden duruyordu, son aylarda durmuyor” şeklinde yavaş yavaş gelişen şikâyetlerin tipik nedenidir.

5. Yanlış basınç şalteri ayarı ya da arızalı şalter

Basınç şalterinin kesme değeri, pompanın üretebileceği en yüksek basınca çok yakın ya da onun üzerinde ayarlanmışsa pompa hedefe ulaşamaz. Bazen biri “basınç az” diye şalteri yükseltir ve sorun o gün başlar. Kontakları yapışmış ya da membranı bozulmuş bir şalter de basınç yeterli olsa bile motoru durdurmayabilir. Şalterin ayarı hakkında ayrıntılı bilgi için hidrofor basınç şalteri ayarı yazımıza bakabilirsiniz.

6. Genleşme tankı ve çek valf sorunları

Genleşme tankının ön basıncı düşmüş ya da membranı yırtılmışsa pompa genellikle durmadan çalışmaz; bunun yerine çok sık devreye girip çıkar. Ancak bu iki belirti birbirine karışabilir. Pompa çıkışındaki çek valf kaçırıyorsa basınç pompa durur durmaz geri düşer ve pompa yeniden çalışır. Tankla ilgili ayrıntılar hidrofor tank ön basıncı yazımızda yer alıyor.

Kendi başınıza yapabileceğiniz güvenli kontroller

Aşağıdaki kontroller pompanın kapağını açmayı ya da elektrik bağlantılarına dokunmayı gerektirmez. Yine de pompa ıslak bir zeminde duruyorsa ya da kablolarda hasar görüyorsanız önce sigortadan elektriği kesin.

1. Tüm muslukları kapatın. Binadaki ya da evdeki tüm musluk ve cihazların kapalı olduğundan emin olun. Manometreyi birkaç dakika izleyin. Basınç yükseliyor ama kesme değerine ulaşmadan duruyorsa pompanın kapasitesi ya da şalter ayarı sorunludur.
2. Rezervuarları dinleyin. Klozet rezervuarlarında sürekli su sesi ya da klozet içinde ince bir su akışı olup olmadığına bakın. Apartmanlarda her daireye bu kontrolü yaptırmak zaman alır ama en çok sonuç veren adımdır.
3. Depo seviyesine bakın. Su deposunun dolu olduğunu ve dolum şamandırasının çalıştığını kontrol edin.
4. Vanaları kontrol edin. Pompa giriş ve çıkış vanalarının tam açık olduğundan emin olun. Yarı kapalı bir emiş vanası pompayı zorlar.
5. Görünür kaçak arayın. Pompa gövdesi, rakorlar, tank bağlantısı ve bodrumdaki tesisat boyunca ıslaklık ya da damlama olup olmadığına bakın.
6. Değerleri not edin. Pompa çalışırken manometrede okunan en yüksek değeri ve pompa durduğunda basıncın ne kadar sürede düştüğünü yazın.

Pompa depoda su yokken çalışıyorsa hemen elektriğini kesin. Susuz çalışma, birkaç dakika içinde salmastra ve çark hasarına yol açabilir.

Apartmanlarda kaçağı bulmanın pratik yolu

Çok daireli binalarda kaçağı bulmak, çoğu zaman pompayı onarmaktan daha uzun sürer. Yöneticiyle birlikte uygulanabilecek basit bir yöntem şudur: Gece tüketimin en az olduğu bir saatte tüm dairelere musluk kullanmamalarını rica edin, pompanın elektriğini kesin ve manometredeki basıncın düşüş hızını izleyin. Basınç hızla düşüyorsa sistemde belirgin bir kaçak ya da kaçıran bir çek valf vardır.

Ardından daire giriş vanaları sırayla kapatılarak düşüşün hangi dairede durduğu gözlenebilir. Daire sayaçları varsa, hiç tüketim yokken dönen bir sayaç da kaçağın yerini gösterir. Klozet rezervuarlarının içine birkaç damla gıda boyası damlatıp kullanmadan yarım saat beklemek, klozet içinde renkli su görünüp görünmediğini anlamanın kolay bir yoludur.

Bahçe sulama hattı, çatı deposu bağlantısı ya da kazan dairesindeki dolum hattı gibi gözden kaçan noktaları da listeye ekleyin. Kaçak bulunup giderildiğinde pompanın çalışma süresi belirgin şekilde kısalıyorsa sorunun asıl kaynağı tesisattır ve pompa için ek bir işlem gerekmeyebilir.

Ustaya ne söylemelisiniz?

Usta ya da servis ilk görüşmede birkaç soru sorar. Bu bilgileri önceden hazırlarsanız ilk ziyaret çok daha verimli olur:

• Pompanın etiketindeki marka, model, güç ve varsa en yüksek basınç bilgisi (etiketin fotoğrafı yeterlidir)
• Binanın kat sayısı ve daire sayısı
• Sorunun ne zaman ve nasıl başladığı: aniden mi, aylar içinde mi?
• Manometrede okunan değerler ve basınç şalterinin ayarlanıp ayarlanmadığı
• Depodan mı, şebekeden mi beslendiği
• Yakın zamanda tesisatta bir değişiklik, tadilat ya da kesinti olup olmadığı

Tamir sürecinde neler yapılır?

Usta genellikle önce kaçağı ve emiş tarafını kontrol eder, ardından pompanın kapalı vana karşısında ürettiği basıncı ölçer. Bu ölçüm, pompanın sağlıklı olup olmadığını büyük ölçüde gösterir. Pompa yeterli basıncı üretiyorsa sorun tesisatta, şalterde ya da tankta aranır. Üretemiyorsa pompa sökülür; çark, difüzör ve salmastra kontrol edilir.

Sık yapılan işlemler şunlardır: sızdıran rezervuar takımlarının ya da tesisat kaçaklarının giderilmesi, dip klapesi ve çek valf değişimi, basınç şalterinin ayarlanması ya da yenilenmesi, genleşme tankı ön basıncının ayarlanması, aşınmış çark ve salmastra değişimi. Çok kademeli pompalarda iç parçalar tek tek değişebileceği gibi, pompanın yaşına göre yenilenmesi de gündeme gelebilir. Bu kararı vermek için tamir mi yeni pompa mı yazımıza göz atabilirsiniz.

Sürekli çalışmanın maliyeti

Durmadan çalışan bir hidrofor yalnızca elektrik faturasını artırmaz. Motor sürekli ısınır, rulmanlar ve salmastra hızla yıpranır, basınç dalgalanmaları tesisata ve armatürlere zarar verebilir. Bu yüzden “nasılsa su geliyor” diye beklemek yerine kaçağı ve nedeni erkenden bulmak, genellikle daha ekonomik bir sonuç verir. Pompa sistemlerinin temel çalışma prensibi hakkında genel bilgi için Vikipedi’deki santrifüj pompa maddesine de bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Hidrofor gece de çalışıyorsa kesin kaçak var mıdır?

Çok büyük olasılıkla bir tüketim ya da kaçak vardır, ancak kesin değildir. Kaçıran bir çek valf de basıncın geri düşmesine ve pompanın gece çalışmasına yol açabilir. Tüm musluklar kapalıyken basıncın ne kadar sürede düştüğünü not etmek, iki ihtimali ayırmaya yardımcı olur.

Basınç şalterini düşürerek sorunu çözebilir miyim?

Kesme değeri pompanın kapasitesinin üzerindeyse ayarın düşürülmesi pompanın durmasını sağlayabilir. Ancak şalter elektrik taşıyan bir parçadır ve kapağı açıkken içinde gerilim vardır. Ayarı elektrik kesildikten sonra, kılavuza uygun şekilde ve emin değilseniz bir usta yapmalıdır.

Sürekli çalışan hidrofor yanar mı?

Pompa su basarak sürekli çalışıyorsa motor daha çok ısınır ve ömrü kısalır. Susuz çalışıyorsa hasar çok daha hızlı gelişir; salmastra ve çark kısa sürede bozulabilir, motor zorlanabilir. Bu yüzden depo boşken çalışan pompanın elektriği hemen kesilmelidir.

Hidroforun durmaması pompa değişimini gerektirir mi?

Her zaman değil. Sorunların önemli bir kısmı kaçak, çek valf, şalter ya da tank kaynaklıdır ve pompa değişmeden çözülür. Pompanın kendisi yeterli basıncı üretemiyorsa iç parça değişimi ya da yenileme konuşulur.

Pompanız durmuyorsa ve nedenini bulamadıysanız ücretsiz teklif formunu doldurabilir ya da önce arıza teşhis sihirbazı ile olası nedenlere bakabilirsiniz.